TP Hồ Chí Minh, ngày 21/8/2026 – Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang chuyển dịch nhanh chóng dưới tác động của công nghệ, chuyển đổi số, yêu cầu phát triển xanh và những biến động địa chính trị, Việt Nam và các nền kinh tế ASEAN đứng trước cơ hội quan trọng để nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Đây là nội dung trọng tâm được đặt ra tại Diễn đàn đối thoại “Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu: Từ tín hiệu đến hành động”, do Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tại Thành phố Hồ Chí Minh (HCMC C4IR). Diễn đàn quy tụ đại diện các tổ chức quốc tế, chuyên gia, doanh nghiệp và các đối tác trong hệ sinh thái sản xuất, cung ứng, đổi mới sáng tạo và công nghệ.
Các đại biểu và chuyên gia tham gia phiên đối thoại tại Diễn đàn
Từ tham gia chuỗi cung ứng đến tạo giá trị
Việt Nam đã trở thành một mắt xích ngày càng quan trọng trong mạng lưới sản xuất toàn cầu, đặc biệt ở các lĩnh vực điện tử, máy móc, dệt may, da giày và nhiều ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Tuy nhiên, quy mô xuất khẩu lớn chưa đồng nghĩa với việc doanh nghiệp Việt Nam đã nắm giữ những công đoạn có giá trị gia tăng cao.
Theo thông tin được chia sẻ tại diễn đàn, trong 7 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt khoảng 319,53 tỷ USD, trong đó khu vực FDI đóng góp 255,89 tỷ USD, tương đương 80,1%. Con số này cho thấy mức độ hội nhập sâu của Việt Nam vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp nội địa với các tập đoàn đa quốc gia.
Thách thức không chỉ nằm ở thị trường đầu ra. Nền sản xuất Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên liệu, linh kiện và công nghệ từ bên ngoài. Khi chuỗi cung ứng quốc tế xuất hiện biến động, những tác động này có thể nhanh chóng lan tới sản xuất, đơn hàng và hoạt động xuất khẩu trong nước. Vì vậy, tăng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao năng lực công nghệ đang trở thành những yêu cầu then chốt.
Quang cảnh tại sự kiện
ASEAN và không gian hợp tác mới
Trong bối cảnh đó, ASEAN có thể trở thành một nền tảng quan trọng giúp Việt Nam đa dạng hóa chuỗi cung ứng và mở rộng không gian hợp tác kinh tế. Sự kết nối giữa các nền kinh tế Đông Nam Á không chỉ nằm ở thương mại hàng hóa mà ngày càng mở rộng sang dữ liệu, dịch vụ số, logistics, tài chính, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Đặc biệt, Hiệp định Khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA) được kỳ vọng tạo thêm nền tảng cho kết nối số khu vực. Các chuyên gia tại diễn đàn cho rằng cơ hội từ kinh tế số chỉ có thể chuyển thành lợi thế cạnh tranh nếu doanh nghiệp Việt Nam đồng thời nâng cao năng lực công nghệ, dữ liệu, nhân lực và khả năng tạo ra giá trị gia tăng.
Điều này cũng cho thấy chuỗi giá trị trong tương lai sẽ không chỉ được quyết định bởi chi phí sản xuất. Khả năng đổi mới, chất lượng nguồn nhân lực, năng lực quản trị dữ liệu, tiêu chuẩn xanh và mức độ đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật quốc tế sẽ ngày càng quyết định vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng.
Từ tín hiệu đến hành động
Điểm đáng chú ý của diễn đàn không chỉ nằm ở việc nhận diện cơ hội mà còn ở yêu cầu chuyển những tín hiệu tích cực thành hành động cụ thể. Đối với Việt Nam, một trong những nhiệm vụ quan trọng là xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp có khả năng kết nối hiệu quả hơn với các tập đoàn toàn cầu.
Doanh nghiệp Việt cần chuyển từ mô hình chủ yếu gia công, lắp ráp sang từng bước tham gia vào các khâu nghiên cứu và phát triển, thiết kế, công nghệ, logistics, thương hiệu và dịch vụ sau bán hàng. Cùng với đó là đầu tư mạnh hơn cho chuyển đổi số, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Ở cấp độ khu vực, tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp ASEAN có thể giúp hình thành những chuỗi cung ứng có tính bổ trợ và khả năng chống chịu cao hơn. Việt Nam, với lợi thế về quy mô thị trường, năng lực sản xuất và vị trí địa kinh tế, có cơ hội đóng vai trò tích cực trong quá trình này.
Diễn đàn “Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu: Từ tín hiệu đến hành động” vì thế mang ý nghĩa như một lời nhắc về yêu cầu chuyển đổi vị thế. Trong một thế giới mà chuỗi cung ứng đang liên tục được tái cấu trúc, cơ hội sẽ không chỉ thuộc về những quốc gia có khả năng thu hút sản xuất, mà ngày càng thuộc về những nền kinh tế có năng lực tạo ra, kiểm soát và gia tăng giá trị.
Đối với Việt Nam và ASEAN, đây chính là thời điểm để biến những lợi thế về thị trường, nguồn nhân lực, công nghệ và vị trí địa kinh tế thành năng lực cạnh tranh thực chất, qua đó tiến sâu hơn vào các nấc thang có giá trị cao của chuỗi giá trị toàn cầu.
T. Hương